Walka o władzę czy jednolity front? Rozszyfrowanie struktury dowodzenia Iranu w obliczu eskalacji konfliktu z USA

Bitwa o narrację: chaos kontra spójność

W następstwie niszczycielskiego konfliktu, w którym zginął były Najwyższy Przywódca ajatollah Ali Chamenei i kilku wysoko postawionych urzędników, wewnętrzna dynamika irańskiego rządu stała się centralnym punktem geopolitycznych spekulacji. Prezydent USA Donald Trump przedstawił w Waszyngtonie obraz rządów w chaosie, twierdząc, że irańskie władze walczą między sobą do tego stopnia, że „nikt nie wie, kto rządzi”.

Jednak rzeczywistość w Teheranie sugeruje bardziej przemyślaną, choć kruchą, stabilność. Podczas gdy Stany Zjednoczone próbują kreować wizerunek zdezorientowanego i niespójnego reżimu, władze Iranu przeciwdziałają temu, utrzymując sztywne i jednolite stanowisko w kwestii swojego najważniejszego priorytetu strategicznego: kontroli nad Cieśniną Ormuz.

Wzrost elity bezpieczeństwa

W miarę trwania konfliktu, środek ciężkości irańskiego procesu decyzyjnego przesunął się zdecydowanie w stronę wojska i aparatu bezpieczeństwa. Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) nie jest już jedynie organem państwa; w coraz większym stopniu staje się głównym architektem jego polityki zagranicznej. Ta „elita bezpieczeństwa” stanowi monolityczny front, decydując się na eskalację działań wojskowych zamiast wycofywania się pod presją USA.

Kluczowymi postaciami kierującymi tą linią są Ahmad Vahidi, głównodowodzący IRGC, oraz Ali Abdollahi, szef wspólnego dowództwa wojennego. Wspiera ich Ali Azmaei, nowy dowódca Marynarki Wojennej Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), którego zadaniem jest egzekwowanie surowych irańskich nakazów morskich w Cieśninie Ormuz. Przywódcy ci niedawno wyszli z cienia, rzadko pojawiając się publicznie, by zademonstrować swoją determinację w dążeniu do utrwalenia zdobyczy militarnych.

Koordynacją działań zajmuje się Mohammad Bagher Zolghadr, sekretarz Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Zolghadr, weteran starej gwardii IRGC, zasygnalizował twarde stanowisko: negocjacje są dopuszczalne tylko z pozycji siły i nacisku militarnego, zapewniając, że wspierani przez Teheran sojusznicy w Libanie i gdzie indziej pozostaną integralną częścią strategii obrony narodowej.

Zmarginalizowani dyplomaci i walka prezydencka

W jaskrawym kontraście do rosnącego skrzydła wojskowego, rząd cywilny znajduje się w niepewnej sytuacji. Prezydent Masoud Pezeshkian, który konsekwentnie lobbował za rozwiązaniami dyplomatycznymi, wydaje się mieć znacznie mniejszy wpływ niż jego wojskowi odpowiednicy. Pomimo formalnej roli przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa, Pezeshkian jest często postrzegany jako figurant, stając się kozłem ofiarnym za nieudane inicjatywy dyplomatyczne.

W niedawnym telewizyjnym wystąpieniu Pezeshkian próbował uciszyć pogłoski o konflikcie między prezydenturą a wojskiem, stwierdzając: „Będę ich zdecydowanie bronił i poczytuję to sobie za zaszczyt”. Ta próba zaprezentowania jedności pojawia się w czasie, gdy media państwowe, pod wpływem radykałów, próbują przedstawić rząd i wojsko jako odrębne byty – narrację, którą prezydent twierdzi, że jest izraelskim wymysłem.

Akcję dyplomatyczną wspierają minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi i główny negocjator Mohammad Bagher Ghalibaf. Ghalibaf, były dowódca Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej i burmistrz Teheranu, zajmuje wyjątkową pozycję, umożliwiającą mu zniwelowanie różnic między establishmentem teokratycznym a korpusem dyplomatycznym. Niemniej jednak obaj mężczyźni spotykają się z intensywną obserwacją i wrogością ze strony najbardziej skrajnych frakcji w reżimie.

Twardogłowe frakcje i cień nowego przywódcy

Najbardziej nieprzejednanym elementem irańskiego establishmentu jest Front Paydari, na którego czele stoi Saeed Dżalili. Frakcja ta, mająca znaczący wpływ na parlament i media państwowe, odrzuca wszelkie ustępstwa wobec USA, niezależnie od kosztów humanitarnych czy ekonomicznych. Ich wpływ jest widoczny na ostatnich sesjach parlamentu, gdzie ustawodawcy wzywali do pomszczenia śmierci ajatollaha Chameneiego.

Na szczycie tej złożonej hierarchii znajduje się Mojtaba Chamenei, syn zmarłego Najwyższego Przywódcy. Choć odziedziczył władzę absolutną, nie dysponuje jeszcze tak wyjątkową, niekwestionowaną siłą, jaką posiadał jego ojciec. Działając głównie z ukrycia, Mojtaba cieszy się wsparciem elity wojskowo-bezpieczeństwa i niedawno potwierdził swoje zaangażowanie w „boską misję” zemsty.

Chociaż Mojtaba zatwierdził pewne porozumienia (MoU), aby uniknąć natychmiastowego całkowitego upadku, uczynił to dopiero po tym, jak Rada Bezpieczeństwa przyjęła pełną odpowiedzialność za ich skutki. Sugeruje to ostrożny styl przywództwa, delegujący ryzyko przy jednoczesnym zachowaniu pełnej władzy weta lub zatwierdzania działań państwa.