Leo thang có tính toán: Vì sao Iran nhắm mục tiêu vào các quốc gia vùng Vịnh trong khi tránh các mục tiêu hải quân của Mỹ?

Một ván cờ địa chính trị phức tạp

Khi cuộc đối đầu quân sự giữa Hoa Kỳ và Iran leo thang, một mô hình đáng chú ý đã xuất hiện trong các cuộc tấn công trả đũa của Tehran. Trong khi Hoa Kỳ nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng quan trọng của Iran—bao gồm các nhà máy đường sắt, cơ sở điện lực và mạng lưới viễn thông—Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã chuyển trọng tâm sang các mục tiêu dân sự và quân sự trong các quốc gia vùng Vịnh và Jordan, rõ ràng là tránh giao tranh trực tiếp với các tài sản hải quân của Hoa Kỳ và Israel.

Các nhà phân tích quân sự và chính trị cho rằng đây không phải là sự lựa chọn mục tiêu ngẫu nhiên, mà là một chiến lược được tính toán nhằm gây áp lực chính trị tối đa lên chính quyền Trump mà không gây ra một cuộc chiến tranh khu vực toàn diện có thể đe dọa sự tồn vong của chế độ Iran.

Logic của sự né tránh: Tại sao các tài sản hải quân của Hoa Kỳ lại nằm ngoài tầm với

Quyết định không tấn công các tàu sân bay và tàu khu trục của Hoa Kỳ bắt nguồn từ cả chủ nghĩa thực dụng quân sự và nỗi sợ hãi chính trị.

Thiếu tướng nghỉ hưu người Lebanon, Elias Hanna, lưu ý rằng việc nhắm mục tiêu vào các tài sản hải quân gần như chắc chắn sẽ gây ra phản ứng "tàn khốc" từ phía Mỹ. Ngoài nguy cơ leo thang, các tài sản hải quân nằm trong số những mục tiêu khó tấn công nhất do hệ thống phòng không đa tầng, tinh vi của chúng.

Giáo sư Abdullah al-Shayji của Đại học Kuwait lập luận thêm rằng Tehran nhận thức rõ khả năng gây sát thương của tàu USS George W. Bush và USS Abraham Lincoln, đang đóng quân trong phạm vi 150km từ bờ biển Iran. Đối với Iran, chi phí giết chết dù chỉ một quân nhân Mỹ hiện nay lớn hơn bất kỳ lợi ích chiến lược nào có thể đạt được, dẫn đến việc họ tránh "cánh cửa địa ngục" mà một cuộc đụng độ hải quân trực tiếp sẽ mở ra.

Chiến lược 'Áp lực ủy nhiệm': Nhắm mục tiêu vào vùng Vịnh

Nếu Mỹ là đối thủ chính, tại sao Kuwait, Bahrain và Jordan lại phải gánh chịu hậu quả của các cuộc tấn công bằng tên lửa? Tehran biện minh cho những cuộc tấn công này bằng cách tuyên bố rằng các hoạt động của Mỹ được phóng từ các căn cứ quân sự trong các quốc gia này. Giáo sư Atifeh Taghiani thuộc Đại học Tehran lập luận rằng luật pháp quốc tế cho phép trả đũa đối với bất kỳ lãnh thổ nào được sử dụng để phát động các cuộc tấn công.

Tuy nhiên, các nhà phê bình bác bỏ luận điểm này là tuyên truyền lỗi thời. Al-Shayji chỉ ra rằng hầu hết các cuộc tấn công hiện tại của Mỹ đều xuất phát từ các tàu sân bay trong vùng biển quốc tế, chứ không phải từ các căn cứ ở Vịnh Ba Tư. Thay vào đó, các nhà phân tích tin rằng Iran đang sử dụng các quốc gia láng giềng này như một đòn bẩy, hy vọng rằng áp lực ngoại giao và kinh tế đối với các chính phủ vùng Vịnh sẽ buộc họ phải thuyết phục Washington chấm dứt các hành động thù địch.

Chi phí nhân đạo và hậu quả khu vực

Chiến lược này có một mặt tối: nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự. Trong thời điểm nắng nóng gay gắt nhất mùa hè, các cuộc tấn công của Iran đã nhắm vào các nhà máy khử muối nước ở Kuwait. Vì người dân ở đây phụ thuộc rất nhiều vào nước khử muối, nên các cuộc tấn công như vậy được các nhà phê bình coi là một nỗ lực cố ý nhằm làm cho cuộc sống dân sự trở nên không thể chịu đựng được để đạt được các mục tiêu chính trị.

Cách tiếp cận này càng làm cô lập Iran hơn nữa. Bằng cách tấn công các quốc gia như Kuwait—vốn từ lâu đã nằm trong số những nước phản đối mạnh mẽ nhất việc bình thường hóa quan hệ với Israel—Tehran đang làm xói mòn uy tín khu vực còn lại của mình và đẩy các quốc gia vùng Vịnh tìm kiếm các khuôn khổ an ninh mới nhằm giảm sự phụ thuộc vào sự bảo vệ của Mỹ.

Triển vọng Chiến lược: Một Cân bằng Mong manh

Cuộc xung đột, bùng phát vào cuối tháng Hai sau các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel, vẫn đang trong tình trạng căng thẳng bấp bênh. Mặc dù đã ký một bản ghi nhớ thỏa thuận vào tháng Sáu để gia hạn lệnh ngừng bắn, cả hai bên vẫn tiếp tục cáo buộc nhau vi phạm.

Điều làm phức tạp thêm bản đồ là hành vi của các đồng minh của Iran. Lực lượng Houthi ở Yemen phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc để tránh những tổn thất thảm khốc mà Hezbollah hiện đang phải gánh chịu ở Lebanon. Việc thiếu sự ủng hộ trong khu vực này làm tăng áp lực lên Tehran, buộc nước này phải dựa vào một 'phương trình răn đe một chiều' trong đó họ tấn công các mục tiêu dễ bị tổn thương hơn để giữ thể diện trong nước trong khi tránh một cuộc chiến trực tiếp với một siêu cường.