Körfez'de Gerilim Tırmanıyor: Ateşkesin Tehlikeye Girdiği Bir Ortamda ABD Hava Saldırıları İran'ı Hedef Aldı

Topyekûn Savaşın Eşiğindeki Bir Bölge

ABD ordusunun geçen hafta İran topraklarına yüzlerce hava saldırısı düzenlemesiyle Orta Doğu'nun jeopolitik manzarası şiddetli bir şekilde değişti. İranlı sağlık yetkililerine göre, saldırı en az 35 ölüm ve yaklaşık 300 yaralanmayla sonuçlandı ve kırılgan ateşkes anlaşmasını bozmakla tehdit eden düşmanlıklarda ciddi bir tırmanışa işaret etti.

Çatışmanın yoğunluğunu artıran bir diğer unsur ise ABD'nin İran'a sıkı bir deniz ablukası uygulaması oldu. Washington, hedeflerinin yalnızca askeri tesisler, özellikle de İran'ın güney kıyı şeridi boyunca ve Hürmüz Boğazı'na stratejik yakınlıkta bulunan tesisler olduğunu savunuyor.

Ancak bu eylemler, her iki ülkenin de daha önce gerilimi azaltma yönünde bir adım attığı bir dönemde gerçekleşti ve uluslararası toplumu topyekün bir savaşa geri dönme korkusuyla karşı karşıya bıraktı.

İran'ın Bölgesel Misillemeleri ve Uluslararası Tepkiler

İran bu saldırılar karşısında pasif kalmadı. Karşılıklı bir hamle olarak, İran güçleri birçok komşu ülkedeki ABD askeri tesislerini hedef aldı. Bu bölgesel çatışma yayılımı, Körfez İşbirliği Konseyi'nden (GCC) sert kınama aldı. Genel Sekreter Jasem al-Budaiwi, Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'e yapılan saldırıları "haince" olarak nitelendirerek, kritik altyapıya yapılan saldırıların ve Kuveyt askeri personelinin yaralanmasının bölgeyi "daha fazla kaos ve istikrarsızlığa" ittiğini belirtti.

Gerilim doğrudan saldırılarla sınırlı değil; Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri, son günlerde çok sayıda füze ve insansız hava aracının engellendiğini bildirdi; bu da ABD'nin bölgesel müttefiklerinin artık doğrudan hedef tahtasında olduğu istikrarsız bir ortamı vurguluyor.

Stratejik Haritalama: Saldırıların Coğrafyası

ABD harekatının ölçeği, vurulduğu bildirilen İran şehirlerinin ve adalarının sayısında açıkça görülüyor. İran medyası, İsfahan ve Ahvaz gibi büyük merkezlerin yanı sıra Bandar Abbas, Buşehr, Çabahar, Kişm ve Sırık gibi stratejik kıyı ve ada karakolları da dahil olmak üzere çok çeşitli yerlerde patlamaları doğruladı. Hedef alınan diğer bölgeler arasında Aqqala, Bampur, Dasht-e Azadegan, Dehloran, Farvar, Hajiabad, Hoveyzeh, İranşahr havaalanı, Jask, Kabudarahang, Khondab, Konark, Bandar-e Mahshahr ve Vesiyan bulunmaktadır.

Silahlı Çatışma Konum ve Olay Verileri (ACLED) projesinden elde edilen veriler, bunun daha geniş bir örüntünün parçası olduğunu ve Mayıs ve Haziran aylarında Şehid Raahbar deniz üssü ve diğer kıyı bölgelerini hedef alan saldırıların da kaydedildiğini göstermektedir. Güney kıyılarına odaklanılması tesadüf değildir; İran, bu sularda 30'dan fazla adayı "savunma yayı" oluşturmak için kullanmakta, bu da küresel nakliyatı izlemelerine ve petrol ve doğalgaz altyapılarını korumak için gelişmiş füze ve insansız hava aracı sistemleri konuşlandırmalarına olanak sağlamaktadır.

Boğaz Noktası Krizi: Hürmüz ve Bab el-Mandeb

Bu çatışmanın merkezinde, dünyanın en hayati enerji arteri olan Hürmüz Boğazı yer almaktadır. 28 Şubat'ta mevcut çatışma patlak vermeden önce, boğazdan günlük olarak yaklaşık 100 gemi geçiyor ve yaklaşık 20 milyon varil ham petrol taşıyordu; bu da toplam küresel tüketimin beşte birini temsil ediyordu. 17 Haziran'da imzalanan ön mutabakat zaptı (MoU) ile su yolu kısa süreliğine yeniden açılmış olsa da, trafik endişe verici derecede düşük kaldı. PortWatch verileri, 18 Haziran ile 12 Temmuz arasında günde ortalama sadece 24 geminin geçtiğini ortaya koyuyor. ABD'nin İran limanlarına uyguladığı mevcut abluka ile uzmanlar, boğazın tamamen durma noktasına gelebileceği konusunda uyarıyor. Ayrıca, Kızıldeniz ile Hint Okyanusu arasındaki stratejik bağlantı olan Bab el-Mandeb Boğazı ile ilgili endişeler artıyor. İran, bu ikinci darboğazı kapatmak için Yemen'deki Husi müttefiklerini kullanabileceğine dair imalarda bulundu. Hem Hürmüz Boğazı hem de Bab el-Mandeb Boğazı kapatılırsa, dünya enerji ticaretinin yaklaşık %25'i ve Asya'nın Avrupa'ya ihracatının önemli bir kısmı felç olur. Riskler, bu noktalardan geçen küresel deniz petrol ve LNG ticaretinin kritik yüzdeleriyle özetlenebilir: Hürmüz Boğazı petrolün %27'sini ve LNG'nin %20'sini, Bab el-Mandeb ve Süveyş Kanalı ise deniz ticaretinin yaklaşık %11'ini ve LNG'nin %8'ini karşılıyor.

Caydırıcılık İkilemi

Tahran merkezli uzman Mehdi Yazdi de dahil olmak üzere savunma analistleri, Hürmüz Boğazı'nın İran'ın kalan tek etkili caydırıcısı olduğunu savunuyor. Yazdi, İran'ın boğaz üzerindeki etkisinden vazgeçmesini gerektiren herhangi bir müzakerenin, ülkeyi birincil kozundan mahrum bırakacağını öne sürüyor. Sonuç olarak, ABD bölgesel üslerden İran topraklarına saldırmaya devam ettiği sürece, Tahran bu üsleri meşru askeri hedefler olarak görüyor ve bu da hafifleme belirtisi göstermeyen bir misilleme döngüsünü garanti altına alıyor.